Kiedy Mowa Dziecka Powinna Zaniepokoić?
Czyli kalendarz rozwoju mowy krok po kroku.
Każde dziecko rozwija się w swoim tempie – to prawda. Jednak w logopedii istnieją normy rozwojowe, które stanowią siatkę bezpieczeństwa. Wiedza o nich pozwala w porę zauważyć, że mowa naszego malucha potrzebuje wsparcia. Zbyt późne rozpoczęcie terapii może skutkować pogłębianiem się wady oraz trudnościami w nauce (np. czytanie, pisanie).
Aby móc stwierdzić nieprawidłowość, kluczowe jest odniesienie do normy. Zobacz, na jakie etapy rozwoju mowy powinieneś zwrócić szczególną uwagę i kiedy zapalić “czerwoną flagę”. Omówimy zatem kolejne lata życia dziecka i cechy charakterystyczne dla danego okresu.
Pierwszy Rok Życia
Pierwszy rok życia, zwany okresem przedjęzykowym (lub przedsłownym), służy zbieraniu przez dziecko informacji o świecie oraz dostrzeganiu potrzeby komunikacji i funkcji kodu językowego.
- Charakterystyka: Istotne jest w tym czasie dostrojenie emocjonalne między rodzicem a dzieckiem. Jednocześnie niemowlęta rozwijają wokalizację i ćwiczą siłę głosu. Młody człowiek powinien rozumieć proste komunikaty, zwłaszcza w kontekście sytuacyjnym.
- Sygnały Niepokojące:
- Brak naśladowania dźwięków otoczenia.
- Brak pojedynczych słów u dziecka, które ma 12 miesięcy.
- Ograniczony kontakt wzrokowy.
- Brak gestów i adekwatnej mimiki.
Drugi Rok Życia
W drugim roku życia następuje dynamiczny rozwój mowy, w tym pojawienie się wyrażeń dwuwyrazowych. Dziecko coraz więcej komunikuje się werbalnie. Z biegiem czasu wypowiedzi stają się bardziej rozwinięte.
- Sygnały Niepokojące:
- Brak wyrażeń dwuwyrazowych (lub mała ilość słów).
- Zabawa w sposób schematyczny.
- Trudność z nawiązaniem adekwatnego kontaktu wzrokowego.
Warto wiedzieć: Powyższe objawy mogą sugerować ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu. W celu weryfikacji warto udać się do specjalisty (logopedy, neurologopedy, psychologa).
Trzeci Rok Życia
Na przełomie 2. i 3. roku życia dzieci zazwyczaj opanowują już większość dźwięków występujących w ich otoczeniu.
- Charakterystyka: Dzieci coraz szybciej rozpoznają wyrazy i rozróżniają większość fonemów (jednostek dźwiękowych, które rozróżniają znaczenie wyrazów, np. /k/ w ‘kasa’ vs. /t/ w ‘tasa’). Zaczynają tworzyć nowe wyrazy, pochodne od innych słów. Wypowiedzi stają się bardziej złożone, pojawiają się zdania wielokrotnie złożone, a ilość wyrazów w zdaniach wzrasta.
- Norma Słownikowa: Zasób słownika czynnego trzylatka powinien wynosić około 1000 słów. Istotne jest, by dziecko komunikowało się z otoczeniem.
Od Czwartego do Siódmego Roku Życia (Wiek Przedszkolny)
Mowa dziecka coraz bardziej przypomina mowę dorosłego, choć nadal bardzo często pojawiają się swoiste formy językowe (np. neologizmy, własne odmiany słów).
- Rok Życia: Czas, w którym dynamicznie rozwija się umiejętność łączenia większej liczby elementów zdania w większe struktury.
- Słownik czynny: 1500 do 2800 słów.
- Rok Życia:
- Słownik czynny: 1900 do 3700 słów.
- Rok Życia:
- Słownik czynny: 2500 do 4600 słów.
Warto wiedzieć: Aby podkreślić treść wypowiedzi, dzieci w wieku przedszkolnym często intensywnie używają zaimków, przysłówków i przyimków. W tym okresie pojawiają się również czasowniki akcji, określające m.in. stany, przeżycia, czynności umysłu i woli (np. “daj”, “wolno”, “trzeba”, “zabronić”), przy pomocy których dzieci wpływają na zachowanie najbliższych osób.
Kluczowe Etapy i Sygnały Niepokojące
W rozwoju mowy, szczególnie w pierwszym roku życia, kluczowe jest przejście przez poszczególnych etapów. Poniższa tabela prezentuje charakterystyczne zachowania językowe oraz niepokojące sygnały dla każdego okresu.
Rozwój Mowy: Kalendarz Krok Po Kroku
Wiek Dziecka | Co powinno umieć? (Etapy Rozwoju) | Czerwona Flaga (Kiedy zgłosić się do logopedy) |
0 – 6 mies. | Faza krzyku i głużenia. Głużenie to dźwięki gardłowe, pojawiają się spontanicznie. Dziecko reaguje na głos, uspokaja się. | Brak reakcji na głośne dźwięki i głos rodzica. Brak aktywności wokalnej. |
6 – 12 mies. | Faza gaworzenia. Powtarzanie sylab (“ma-ma”, “ba-ba”), rozumienie prostych poleceń (np. “daj”), pojawienie się pierwszego słowa (zazwyczaj około 1. roku życia). | Brak gaworzenia (możliwość niedosłuchu) i brak kontaktu wzrokowego podczas interakcji. |
12 – 24 mies. | Okres wyrazu. Wypowiada coraz więcej słów (przeciętnie 50-100), rozumie proste zdania, używa zdań dwuwyrazowych (np. “mama am”, “daj pić”). | Dziecko nie używa żadnych słów (lub używa ich sporadycznie) i nie buduje prostych zdań. |
2 – 3 lata | Okres zdania. Używa zdań złożonych, pytań. Zaczyna używać zaimków (“ja”, “ty”). Pojawiają się głoski: s,z,c,dz. | Mowa jest niezrozumiała dla obcych osób. Używa głównie samogłosek, a nie spółgłosek. |
3 – 4 lata | Mowa jest zrozumiała dla otoczenia. Pojawiają się głoski: sz,z˙,cz,dz˙. Używa rzeczowników, przymiotników i czasowników. | Występuje silne seplenienie (mówienie z językiem między zębami), zamienia głoski na inne, łatwiejsze (np. mówi “tasa” zamiast “kasa”). |
5 – 6 lat | Mowa prawie dojrzała. Pojawia się najtrudniejsza głoska – ‘R’. Używa poprawnych form gramatycznych. | Brak głoski ‘R’ po 6. roku życia. Nadal występują błędy w artykulacji głosek s,z,c,dz lub sz, ż, cz, dz˙. |
Czy po przeczytaniu tego artykułu zastanawiasz się czy rozwój mowy twojego dziecka przebiega prawidłowo? Jeżeli tak to zapraszamy do Centrum Indygo w którym znajdą Państwo logopedę, który rozwieje Państwa wątpliwości.
Umów się na konsultację z logopedą Centrum INDYGO.
Źródła:
- Kaczorowska-Bray, K., Milewski, S.(2021). Wczesna interwencja logopedyczna.
- Grabias S. (2000) Mowa i jej zaburzenia. Logopedia, 28, 7-36.
- Łobacz P. (2005). Prawidłowy rozwój mowy dziecka. W: T. Gałkowski, E. Szeląg , G. Jastrzębowska (red.), Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki (s.231-268). Oppole: W: Wydawnictwo UG
- Kucz I. (2000). Przyswajanie języka przez małe dziecko. W: I. Kurcz, Psychologia języka i komunikacji (s.69-87). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
- Smoczyński P. (1955). Przyswajanie przez dziecko podstaw systemu językowego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
- Dołęga Z. (2003). Promowanie rozwoju mowy w okresie dzieciństwa- prawidłowości rozwoju, diagnozowanie, profilaktyka. Katowice: Wydawnictwo UŚ.
Artykuł autorstwa naszej neurologopedki – Moniki Szewczyk – Kowalskiej
Nasi logopedzi i neurologopedzi:
Kilka słów o mnie:
Jestem logopedą z pasją do pomagania dzieciom i dorosłym w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych. Moja praca to nie tylko diagnoza i terapia, ale także wsparcie, motywacja i budowanie pewności siebie u moich pacjentów. Wierzę, że każdy może mówić wyraźniej i skuteczniej – wystarczy odpowiednie podejście i konsekwentna praca.
Zakres wiekowy pacjentów:
– Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym
– Młodzież
– Dorośli
Monika Szewczyk
Kilka słów o mnie:
Jestem neurologopedą i studentką psychologii, a moją misją jest wspieranie pacjentów w rozwoju komunikacji z otoczeniem pracując nad jej uzyskaniem lub poprawą jakości. W pracy łączę wiedzę i doświadczenie z empatycznym podejściem, aby każdy pacjent czuł się bezpiecznie i mógł rozwijać swój potencjał.
Zakres wiekowy pacjentów:
– Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym
– Młodzież
– Dorośli
Elżbieta Wolska
Kilka słów o mnie:
Jestem logopedą, pedagogiem specjalnym i oligofrenopedagogiem z ponad 20-letnim doświadczeniem zdobytym w Polsce i Niemczech. Pracuję z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi z zaburzeniami mowy, komunikacji, afazją, autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną. Prowadzę terapię w języku polskim, niemieckim i angielskim.
Zakres wiekowy pacjentów:
– Dzieci od 2 r.ż.
– Młodzież
– Dorośli
Dorota Grabowska
Kilka słów o sobie:
Lubię pracować z dziećmi. Głównie ze względu na dużą różnorodność – nie da się powiedzieć, że w pracy z dziećmi istnieje rutyna.
Zakres wiekowy pacjentów:
- Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym
- Młodzież
- Dorośli
