Kiedy Mowa Dziecka Powinna Zaniepokoić?

Czyli kalendarz rozwoju mowy krok po kroku.

Każde dziecko rozwija się w swoim tempie, to prawda. Jednak w logopedii istnieją normy rozwojowe, które stanowią siatkę bezpieczeństwa. Wiedza o nich pozwala w porę zauważyć, że mowa naszego malucha potrzebuje wsparcia. Zbyt późne rozpoczęcie terapii może skutkować pogłębianiem się wady oraz trudnościami w nauce (np. czytanie, pisanie).

Aby móc stwierdzić nieprawidłowość, kluczowe jest odniesienie do normy. Zobacz, na jakie etapy rozwoju mowy powinieneś zwrócić szczególną uwagę i kiedy zapalić "czerwoną flagę". Omówimy zatem kolejne lata życia dziecka i cechy charakterystyczne dla danego okresu.

Pierwszy Rok Życia 

Pierwszy rok życia, zwany okresem przedjęzykowym (lub przedsłownym), służy zbieraniu przez dziecko informacji o świecie oraz dostrzeganiu potrzeby komunikacji i funkcji kodu językowego.

  • Charakterystyka: Istotne jest w tym czasie dostrojenie emocjonalne między rodzicem a dzieckiem. Jednocześnie niemowlęta rozwijają wokalizację i ćwiczą siłę głosu. Młody człowiek powinien rozumieć proste komunikaty, zwłaszcza w kontekście sytuacyjnym.
  • Sygnały Niepokojące:
    • Brak naśladowania dźwięków otoczenia.
    • Brak pojedynczych słów u dziecka, które ma 12 miesięcy.
    • Ograniczony kontakt wzrokowy.
    • Brak gestów i adekwatnej mimiki.

 

Drugi Rok Życia

W drugim roku życia następuje dynamiczny rozwój mowy, w tym pojawienie się wyrażeń dwuwyrazowych. Dziecko coraz więcej komunikuje się werbalnie. Z biegiem czasu wypowiedzi stają się bardziej rozwinięte.

  • Sygnały Niepokojące:
    • Brak wyrażeń dwuwyrazowych (lub mała ilość słów).
    • Zabawa w sposób schematyczny.
    • Trudność z nawiązaniem adekwatnego kontaktu wzrokowego.

Warto wiedzieć: Powyższe objawy mogą sugerować ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu. W celu weryfikacji warto udać się do specjalisty (logopedy, neurologopedy, psychologa).

 

Trzeci Rok Życia

Na przełomie 2. i 3. roku życia dzieci zazwyczaj opanowują już większość dźwięków występujących w ich otoczeniu.

  • Charakterystyka: Dzieci coraz szybciej rozpoznają wyrazy i rozróżniają większość fonemów (jednostek dźwiękowych, które rozróżniają znaczenie wyrazów, np. /k/ w 'kasa' vs. /t/ w 'tasa'). Zaczynają tworzyć nowe wyrazy, pochodne od innych słów. Wypowiedzi stają się bardziej złożone, pojawiają się zdania wielokrotnie złożone, a ilość wyrazów w zdaniach wzrasta.
  • Norma Słownikowa: Zasób słownika czynnego trzylatka powinien wynosić około 1000 słów. Istotne jest, by dziecko komunikowało się z otoczeniem.
Rozwój mowy dziecka

Od Czwartego do Siódmego Roku Życia (Wiek Przedszkolny)

Mowa dziecka coraz bardziej przypomina mowę dorosłego, choć nadal bardzo często pojawiają się swoiste formy językowe (np. neologizmy, własne odmiany słów).

  • Rok Życia: Czas, w którym dynamicznie rozwija się umiejętność łączenia większej liczby elementów zdania w większe struktury.
    • Słownik czynny: 1500 do 2800 słów.
  • Rok Życia:
    • Słownik czynny: 1900 do 3700 słów.
  • Rok Życia:
    • Słownik czynny: 2500 do 4600 słów.

Warto wiedzieć: Aby podkreślić treść wypowiedzi, dzieci w wieku przedszkolnym często intensywnie używają zaimków, przysłówków i przyimków. W tym okresie pojawiają się również czasowniki akcji, określające m.in. stany, przeżycia, czynności umysłu i woli (np. "daj", "wolno", "trzeba", "zabronić"), przy pomocy których dzieci wpływają na zachowanie najbliższych osób.

Rozwój mowy dziecka

 

Kluczowe Etapy i Sygnały Niepokojące

W rozwoju mowy, szczególnie w pierwszym roku życia, kluczowe jest przejście przez poszczególnych etapów. Poniższa tabela prezentuje charakterystyczne zachowania językowe oraz niepokojące sygnały dla każdego okresu.

Rozwój Mowy: Kalendarz Krok Po Kroku

Wiek Dziecka

Co powinno umieć? (Etapy Rozwoju)

Czerwona Flaga (Kiedy zgłosić się do logopedy)

0-6 mies.

Faza krzyku i głużenia. Głużenie to dźwięki gardłowe, pojawiają się spontanicznie. Dziecko reaguje na głos, uspokaja się.

Brak reakcji na głośne dźwięki i głos rodzica. Brak aktywności wokalnej.

6-12 mies.

Faza gaworzenia. Powtarzanie sylab ("ma-ma", "ba-ba"), rozumienie prostych poleceń (np. "daj"), pojawienie się pierwszego słowa (zazwyczaj około 1. roku życia).

Brak gaworzenia (możliwość niedosłuchu) i brak kontaktu wzrokowego podczas interakcji.

12-24 mies.

Okres wyrazu. Wypowiada coraz więcej słów (przeciętnie 50-100), rozumie proste zdania, używa zdań dwuwyrazowych (np. "mama am", "daj pić").

Dziecko nie używa żadnych słów (lub używa ich sporadycznie) i nie buduje  prostych zdań.

2-3 lata

Okres zdania. Używa zdań złożonych, pytań. Zaczyna używać zaimków ("ja", "ty"). Pojawiają się głoski: s,z,c,dz.

Mowa jest niezrozumiała dla obcych osób. Używa głównie samogłosek, a nie spółgłosek.

3-4 lata

Mowa jest zrozumiała dla otoczenia. Pojawiają się głoski: sz,z˙,cz,dz˙. Używa rzeczowników, przymiotników i czasowników.

Występuje silne seplenienie (mówienie z językiem między zębami), zamienia głoski na inne, łatwiejsze (np. mówi "tasa" zamiast "kasa").

5-6 lat

Mowa prawie dojrzała. Pojawia się najtrudniejsza głoska: 'R'. Używa poprawnych form gramatycznych.

Brak głoski 'R' po 6. roku życia. Nadal występują błędy w artykulacji głosek s,z,c,dz lub sz, ż, cz, dz˙.

Czy po przeczytaniu tego artykułu zastanawiasz się czy rozwój mowy twojego dziecka przebiega prawidłowo? Jeżeli tak to zapraszamy do Centrum Indygo w którym znajdą Państwo logopedę, który rozwieje Państwa wątpliwości. 

Umów się na konsultację z logopedą Centrum INDYGO.

Źródła:

  • Kaczorowska-Bray, K., Milewski, S.(2021). Wczesna interwencja logopedyczna.
  • Grabias S. (2000) Mowa i jej zaburzenia. Logopedia, 28, 7-36.
  • Łobacz P. (2005). Prawidłowy rozwój mowy dziecka. W: T. Gałkowski, E. Szeląg , G. Jastrzębowska (red.), Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki (s.231-268). Oppole: W: Wydawnictwo UG
  • Kucz I. (2000). Przyswajanie języka przez małe dziecko. W: I. Kurcz, Psychologia języka i komunikacji (s.69-87). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  • Smoczyński P. (1955). Przyswajanie przez dziecko podstaw systemu językowego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
  • Dołęga Z. (2003). Promowanie rozwoju mowy w okresie dzieciństwa- prawidłowości rozwoju, diagnozowanie, profilaktyka. Katowice: Wydawnictwo UŚ.

Artykuł autorstwa naszej neurologopedki Moniki Szewczyk-Kowalskiej

Nasi logopedzi i neurologopedzi:

Kilka słów o mnie:
Jestem logopedą z pasją do pomagania dzieciom i dorosłym w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych. Moja praca to nie tylko diagnoza i terapia, ale także wsparcie, motywacja i budowanie pewności siebie u moich pacjentów. Wierzę, że każdy może mówić wyraźniej i skuteczniej - wystarczy odpowiednie podejście i konsekwentna praca.

Zakres wiekowy pacjentów:
- Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym
- Młodzież
- Dorośli

Monika Szewczyk

Kilka słów o mnie:
Jestem neurologopedą i terapeutą mowy z ponad 14-letnim stażem pracy. Ukończyłam studia z zakresu filologii polskiej oraz podyplomowe studia z logopedii i neurologopedii. Jestem również psychologiem, co mi pozwala mi na holistyczne spojrzenie na pacjenta i lepsze dopasowanie planu terapeutycznego do jego indywidualnych potrzeb.

Zakres wiekowy pacjentów:
- Niemowlęta
- Dzieci w każdym wieku
- Dorośli

Elżbieta Wolska

Kilka słów o mnie:
Jestem logopedą, pedagogiem specjalnym i oligofrenopedagogiem z ponad 20-letnim doświadczeniem zdobytym w Polsce i Niemczech. Pracuję z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi z zaburzeniami mowy, komunikacji, afazją, autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną. Prowadzę terapię w języku polskim, niemieckim i angielskim.

Zakres wiekowy pacjentów:
- Dzieci od 2 r.ż.
- Młodzież
- Dorośli

Dorota Grabowska

Magdalena Ornas

Potrzebujesz wsparcia?

Nasi psycholodzy, psychoterapeuci, logopedzi i terapeuci pomogą Tobie lub Twojemu dziecku. Przyjmujemy na Gocławiu i Wierzbnie, od poniedziałku do soboty.